Feeds:
Posts
Comments

 

 NataliaMateo1

Наталия Матео /дуучин, ая зохиогч/

ACT лэйбл польш гаралтай цоо шинэ уран бүтээлчийг нэрлэж байна. Түүний хөгжмийг өнгөрсөн дөрөвдүгээр сарын сүүлээр Jazzahead!2015 наадмын үеэр ойроос чагнаж, танилцах боломж олдсон юм.

Матеогийн хөгжим бол нарийн бүрээ, төгөлдөр хуур, аргил гитар, бөмбөр, гитар зэрэг зэмсгээс бусдыг хэрэглээгүй минимал төрлийнх. Хэдийгээр олон зэмсэг харагдавч тэд бүгд эмх замбараатай дуулдана. Эмх замбараа гэхээс илүү өөрийн үзэл санааг цэврээр илэрхийлэхийн тулд зөв цагт зөв хөгжмөө дуугаргасан гэе.

Heart of Darkness цомог бол харанхуйг номлогч. Түүний бүтээлүүд Сара Бласко шиг фолк биш, Кэти Мэлуа шиг гэгээтэй биш, Daughter-ийн ой шугуйн харанхуйгаас илүү байшингийн өрөөн доторх харанхуйг дүрсэлнэ. Түүний дүрслэх харанхуй бол ганцаар, ганц өрөөн дотор хана, шал, таазнаас өөр зүйл үгүй атлаа гүнзгий уянгалуун, гунигтаа гутраагүй, харин ч тодорхой бодол баримтуудаар дүүрэн. Нэг ширхэг нарийн бүрээ тас харанхуй өрөөнд зүсэх ганц зурвас гэрлийг тусгаж, цуурай нь уул хаднаа биш өрөөний булан тохойд хүрээд буцна… Түүний хөгжим шивнэхгүй өгүүлж, хашхирахгүй ёгтлохдоо үзэл санаагаа тулгахгүй.

Ийнхүү харанхуйн талаарх өөр өнцгийг түүний шинэхэн цомгоос олж харав. Харанхуйг хэр зэрэг ухаарч чадсан нь гэрлийг төдий чинээ ухаарна…

 

Зоригтын Энхмөнх. Хөгжим таны хувьд хэзээнээс чухал болов оо?

Наталия Матео. Гэр бүл ба орчин хэн хүнд чухал нөлөөтэй. Аав маань сонгодог, жаззын пянзны тоймгүй их цуглуулгатай байлаа. Хөгжмийн үр, түүнд өгсөн хайр хоёр хэзээ нэгэн цагт миний дотор үрээ суулгасан байх. Хамгийн сайн санаж байгаа хоёр дурсамжаа яръя л даа.

Би Варшав хотод төрж, дөрвөн нас хүртлээ тэнд байсан. Нэг орой унтахаар хэвтэж байтал нөгөө өрөөнөөс сонсогдсон төгөлдөр хуурын аялгууг би тодхон санаж байна. Аав маань ямар нэгэн сонгодог хөгжим тоглосон нь тэр. Тэр чимээ намайг хэзээ ч зогсомгүй тавгүйрхэл, зовнил, меланхоли байдалд оруулж, чухамдаа тэр нь надад бодол төрүүлж, тэгэхдээ ямар нэгэн тодорхой бус хүсэл төрөхөд хүргэсэн нь өнөөг хүртэл намайг хөтөлсөн гүнзгий сэтгэл хөдлөл байсан.

Үгээр хэлж болохуйц өөр нэг дурсамж минь гэвэл, европын “The Final Countdown” хамтлаг надад мэдэгдэхүйц нөлөөлсөн. Тэр үед би бас л дөрөвтэй, манай гэрийнхэн Австри руу нүүсэн нь надад гүн гүнзгий сэтгэгдэл төрүүлж билээ.

 

З.Э. Таны хөгжмүүд хувийн шинж чанартай нандин зүйл болох нь илхэн байна. Танаас гадна хамтлагийн тань үндсэн хөгжмийн найруулагч хэн бэ. Хэрхэн та бүхэн хамтарч дуугаа сонгож, найруулж, нэгэн цул болдог нь сонирхол татаж байна…?

Н.М. Голлох санаанууд надаас төрдөг, хэдий тийм ч хамтлагийнхны маань хөгжимдөж буй нь гарцаагүй шийдвэрлэх нөлөөтэй агаад юугаар ч орлуулшгүй хэсэг юм. Хөгжмийн үлэмж хэсэг нь бэлтгэлийн үеэс төрнө. Импровизациуд заримдаа бүр шинэ дуунуудын найруулга болох нь ч бий. Тухайлбал “Харанхуйн зүрх” цомгийн заримынх нь үгийг би бичиж, гурван дууны найруулгыг гурван хөгжимчин маань тус тусдаа дангаар найруулж, үлдсэнийг нь бид хамтраад найруулсан. Зарим найруулга дээр бид шинэлэг байдлыг нь хадгалахын тулд их цаг зарцуулж, харин заримдаа уйдахгүйн тулд шинэ түүхий эдийг эрэлхийлж байх жишээтэй.

З.Э. Жанрын хувьд жазз, технологийн хувьд дууны эффектүүд таныг илэрхийлэхэд яаж нөлөөлж байна вэ?

Н.М. Магадгүй та жазз дэвсгэрүүдээр минь мөшгөн бидний хөгжмийн стиль, чадваруудыг хайж болох юм. Гэвч эцэстээ жазз чухам юу юм бэ? Түүхийн талаар та яримаар байгаа юм уу? Миний хувьд энэ бол дуугаралтын гоо зүй. Энэ хөгжимд заримдаа харш дуугаралт /диссонанс/, лаадуудаас илүү диатоник бус ноотуудыг сонгох хэрэгтэй болдог. Үүнээс гадна надад рок, инди, алтернативын бохир байдлууд, ялангуяа Том Вэйтсийн хөгжмүүд их таалагддаг. Ингээд харвал тодорхой жанруудаар өөрийгөө илэрхийлэхэд минь тэдгээр сайхан элементүүд тусалдаг.

З.Э. Сонсох дуртай хөгжмүүдээсээ нэрлэнэ үү…?

Н.М. Хоёрыг нь дээр дурдчихлаа. Уламжлалт жаззаас Колтрэйн, Вэйн Шортер, Арт Блейкий, Лий Морган, Майлс Дэвис нарын “яаж?” нь “юу?”-гаас илүү чухал болохыг бидэнд ойлгуулсан явдал. Мөн мэдээж орчин цагийн Нью-Йоркийн жазз хөгжимчид. Өө тийм, би Амросэ Акинмузирт хайртай. Германд амьдардаг болохоор Мангелсдорф, Бротзманн /чөлөөт жазз/, за тэгээд польш хүний хувьд Станкос, Урбаниакс, Намисловскис, Дудзиакс зэрэг олон сайхан уран бүтээлч бий. Дуучдаас гэвэл Жефф Баклиес, Жил Скот Херонс, Абида Парвиинс, Тео Блэкмэнс, Гречэн Парлатос, Мэрэдит Монкс, Сидсэл Эндресэнс, Медерик Колигнонс, Симин Тандерс нарыг нэрлэж болно. Сонгодог хөгжмөөс И.С.Бах, М.Равель, К.Дебюссийн хөгжмүүд.

З.Э. Тайзан дээр нэг дууг дахин давтан дуулах бүртээ та дуугаа яаж амьд байлгадаг вэ?

Н.М. Энэ бол миний сонгосон мэргэжлийн хамгийн чухал хийгээд хамгийн хэцүү тал нь болов уу. Өөрийн хүч энергийг тодорхой цагт, тодорхой газар бэлэн байдалд байлгах ёстой бөгөөд өөртэйгөө, өөрийн сүнс сэтгэлтэй холбогдож, тэгсэн хэрнээ сэтгэл хөдлөлийг “дахин бүтээж”, яг л хамгаалалтгүй эсвэл хорионд байсан мэт сэтгэл хөдлөлүүдтэй дахин холбогдож, түүний хүчийг ашиглана. Жинхэнэ сэтгэл хөдлөл “хүссэн” сэтгэл хөдлөлөөс минь хүчтэй байдаг. Тэгээд үнэндээ “хүссэн” сэтгэл хөдлөл гэж байддаггүйг ойлгосон.

З.Э. Та хэнд зориулж дуулдаг юм бэ?

Н.М. Хүмүүсийн зүрх сэтгэлд. Сонсдог, сонсохыг хүссэн зүрх сэтгэлд зориулж шүү дээ. Заримдаа зөвхөн тодорхой сэтгэлүүдийг тусгаар байдлаар хөдөлгөсөн хөгжим гэж бий. Хөдөлсөн зүрх сэтгэлүүд эргээд намайг гүн хөдлөлд хүргэх нь бий.

З.Э. Таны хувьд хайр гэж юу вэ?

Н.М. Хайр минийхээр бол жаахан хүүхэд байхдаа мэдэрсэн, өсч торнихдоо мартдаг, хамгийн гүнд шигдээстэй байж болох, бусад хүмүүст хэрэгтэй, үүний хажуугаар эрх чөлөөтэй, тусгаар, ертөнцийн талаар шударгаар сонирхдог зүйл.

З.Э. Та славьян хэлээр дуулдаг. Эх хэлнийхээ талаарх бодлоо хуваалцана уу. Ойрын болон хэтийн төлөв тань юу байна?

Н.М. Одоо эргээд сонсохоор /Германд амьдарч байгаа учир ингэж хэлэв бололтой/ миний явсан замуудыг санагдуулдаг. Энэ хэл надад хөгжим доторх эрс өөр авиа, хөгжим, аялгуу, хэмнэлийг нээж өгсөн.

Одоо би Оснабрүкэд суурьшиж байна. Ирэх жилийн хоёрдугаар сард сургуулиа төгстөлөө эндээ амьдарна. Дараа нь хааш зүглэхээ үнэндээ мэдэхгүй байгаа. Магадгүй миний хайр хаана байгаагаас, хамтлаг маань хаана байгаагаас шалтгаалах байх. Эсвэл сэтгэл минь Польш руу татагдах ч юм бил үү…□

10568017_10152614600718856_522548678_n

Жэ Тан /БНХАУ-ын Шанхайн консерваторын дэд захирал, Шанхайн төгөлдөр хуурын олон улсын фестивалийн уран сайхны удирдагч, Шанхайн мэргэжлийн төгөлдөр хуурчдын нийгэмлэгийн тэргүүн, профессор, хөгжмийн ухааны доктор/

 

/Гоодаль №60/

/Гоодаль №60/

Өгөгдсөн бүхнээ тодорхойлох гэж бид адгана. Учир нь юуг юу гэж нэрлэх нь энэ орчлонд юу юунаас “эрхэм”. Үнэн гэгч яг юу болохыг үхэхээс нааш олж үзэхгүйгээс хойш, аливаад үнэлэлт дүгнэлт өгөхийг урьтал болгохгүйг хичээвч заримдаа хүчээр шахам ийн үйлдэж л орхино… Үнэн хаа ч үгүй. Тэр зөвхөн бидний зүрх сэтгэлд л бий. Тийм сэтгэлт нэгэнтэй саяхан танилцсан маань Жэ Тан байлаа. Жэ Тан өнгөрөгч сарын эхээр зохиогдсон “Ф.Шопен ба XXI зууны Монгол” төгөлдөр хуурчдын олон улсын II уралдаанд шүүгчээр ирж ажиллахдаа “Гоодаль”-ийн хойморт хэсэгхэн зуур саатаж, хөгжмийн тухай хөөрөлдсөн билээ.

Хаана яваагаа мэдэхийг бид төрөлх зөнгөөрөө хүсэмжилсээр байдаг. Чухамхүү, манай сонгодог хөгжмийн хөгжил бөмбөрцгийн хаахна явааг Жэ Тангаар бага ч атугай баримжаалж, түүний зүрхэнд тээгдэх мөнөөх үнэний чинадад хүрснээ ярилцлагын төгсгөлд би ухаарсан. Ганц зөрлөгт тоймгүй олныг санаж сэрнэ чинээ бодоогүй шүү.

 

Зоригтын Энхмөнх. Профессор Жэ Тан, та маш олон уралдаанд хөгжимчнөөр, бас шүүгчээр оролцжээ. Уралдааны төгөлдөр хуурч, тайзны төгөлдөр хуурч хоёрын ялгаа, тэд юуг баримтлах учиртай, мөн юунаас татгалзах ёстой талаар манай уншигчдад тодорхой ойлголт өгнө үү.

Жэ Тан. Би бага залуугаасаа л уралдаанд оролцсоор ирсэн. Хөгжимчнийхөө хувьд өрсөлдөх нь миний хувьд тийм ч таатай зүйл биш л дээ. Гэвч өнөөдөр зөвхөн төгөлдөр хуурчид гэлтгүй дэлхийн нийт хөгжимчид уралдаан тэмцээнд аль болох оролцох эрмэлзэлтэй болсон нь бусдад танигдах өргөн боломж нээгддэгтэй холбоотой болов уу. Жишээ нь, сүүлийн шатанд үлдсэн оролцогч, эсвэл ялсан оролцогч оркестртой хамсран хөгжимдөх боломжтой болдог нь хөгжимчдийг илүүтэй өдөөж өгдөг. Тэгтэл хөгжим гэдэг уран сайхны талаасаа спорт, математикаас эрс ялгаатай тул урлагт абсолют стандарт, эсвэл хэм хэмжээг тогтоох боломжгүй. Урлагийг уралдуулахын сөрөг тал үүнд оршдог. Бид зөвхөн тодорхой хэм хэмжээн дор л зөв буруу, сайн муугийн ялгааг харж ойлгох чадвартай. Тиймээс энгийн сонсогчид байтугай шүүж буй бидний хувьд ч нэг нь нөгөөгөөсөө давуу хөгжимдөж байгааг яв цав тогтооход бэрх. Ерөнхий түвшинг давах, өөртөө илүү таалагдах, эсвэл багахан таалагдахын ялгааг ухаарч байхыг би шавь нартаа захидаг.

З.Э. Улаанбаатарт болсон “Ф.Шопен ба ХХI зууны Монгол” II уралдааны талаарх таны сэтгэгдэл…?

Ж.Т. Уг уралдааны яг өмнөхөн би АНУ-д болсон өөр нэг уралдааныг шүүж дуусгаад нааш ниссэн. Миний бодлоор Улаанбаатарт болсон уг уралдаан бол дэлхийн хамгийн шинэхэн Ф.Шопены нэрэмжит олон улсын уралдаан болов уу. Төгөлдөр хуур бол өрнийн урлаг. Монголчууд ардын хөгжим, морь унах зэрэг уламжлалт ахуйгаасаа арай өөр байдлаар өөрсдийгөө нээн харуулж буй нь сайн хэрэг. Уралдаанд оролцсон зарим залуу төгөлдөр хуурчид ихээхэн авьяаслаг байсныг энд тэмдэглэмээр байна. Хэрэв би зөв ойлгосон бол сүүлийн 20-иод жилд өөрчлөлт эрчимтэй өрнөсөн гэсэн. Тэр нь үнэн бол ирээдүйн монголын урлагийн хөгжлийн талаар би бүр ч илүүтэй сонирхож байна. Олон орны хөгжимчдөөр дамжуулан урлагийн талаарх санаа бодлоо солилцох боломжийг бүрдүүлэх нь уралдааны нэг зорилго гэж ойлгож байгаа. Хөгжим бол дэлхийн хэл. Өнөөдөр би тантай монголоор ярьж чадахгүй ч уралдаанд оролцсон монгол залуу хөгжимчдийн юу илэрхийлэхийг хүсч байгааг хөгжмөөр дамжуулан ойлгож байсан. Хөгжмөөр бид харилцаж чадаж буйд л үнэт нандин чанар нь оршдог. Цаашид та бүхэнтэй олон талаар хамтран ажиллахыг хүсч байна. Тухайлбал, ирэх долдугаар сард болох Шанхайн төгөлдөр хуурчдын олон улсын фестивальд Монголоос гурван авьяаслаг төгөлдөр хуурчийг сонгон оролцуулахаар зэхэж байна даа.

З.Э. Сонгодог хөгжимчин хөгжмийн зохиолч юу өгүүлж, илэрхийлэхийг хүссэнийг л сонсогчдод хүргэх ёстой. Тийм болохоор хөгжимчин өөрийгөө харуулахаас аль болох зайлсхийх ёстой. Энэ золио танд хэцүү санагддаг уу?

Ж.Т. Маш сайхан асуулт байна. Энэ бол зөвхөн хөгжмийн төдийгүй философийн асуудал л даа. Энгийнээр тайлбарлавал, сонгодог хөгжимчдөд хөгжмийн зохиолч анхны “гар” болж, өөрсдөө хоёрдогч үүрэгтэй “гар” болно. Хөгжимчин хөгжмийн зохиолчийг сонсогчид хүргэх дуу хоолой нь болж, бүтээлийн хамгийн анхны санаа юу байсныг тоглолтоороо “тайлбарлаж” буй хэрэг. Хэсэг бүлэг хөгжимчид зөвхөн нэг бүтээлийг хөгжимдлөө гэж бодоход хоорондоо ялгаатай тоглоно. Би яагаад энэ зохиолыг ингэж хөгжимдөх ёстой билээ, би ер нь яагаад хөгжимдөх ёстой юм бэ гэх асуултууд хар аяндаа урган гарна. “Нэг голын усанд хоёр удаа орох боломжгүй” гэсэн үг бий. Ганц хүн нэг жижиг дууг хэд хэдэн удаа хөгжимдөхөд л ялгаа гараад байдаг болохоор энэ хийг багасгахын тулд ноот бичвэр дээр ажиллах, тухайн зохиол, зохиолчтой аль алинтай нь холбоотой бүхий л баримт сэлтийг судалбал бид дээр дурдсан зохиолчийн анхдагч бодлыг ойлгоно гэсэн үг. Ингээд өөрийн ойлгосноор зохиолыг “амилуулна”. Аливаа бүтээлийн хүмүүнийг татагч гайхамшигтай нөлөөлөл хийгээд ярвигтай тал нь үүнд л оршдог. Хөгжимдөх урлагийн өнөөг хүртэл оршин буйн учир үүнд л байгаа байх.

З.Э. Тэгэхээр бид өөрсдийгөө хаана, ямар хэлбэр жанрт хамруулна гэсэн үг вэ? Жишээ нь, концертын төрөлд каденцын хэсэг байдаг шүү дээ.

Ж.Т. Бас л сайхан асуулт байна.Хэрэв бид хөгжмийн асар нарийн элементүүдийг сөхөн үзвээс цаг хугацаа, хүчдэл /динамик/ хоёрын тухай бүгд өгүүлнэ. Үүнгүйгээр бүтсэн хөгжмийн бүтээл гэж үгүй. Би багшлах арга зүйдээ ч, хөгжимчнийхөө хувьд ч, уралдааны шүүгчээр суухдаа ч хуримтлуулсан мэдлэг туршлагадаа болон шинэ байдалд нээлттэй байх тал дээр байнга баланс барихыг эрмэлздэг. Бичвэр дээр хоёр тэмдэглэгээний дунд юу ч үгүй байвал түүнийг нь хэрхэн хөгжимдөх бол хэмээн эрэл сурал болж, бусдынхыг сонсож, өөрийн чадварыг харьцуулна. Энэ мэт тэмдэг тэмдэглэгээний завсарыг бид өөрсдийгөө үзүүлэх хэсэг буюу “шинэ бүтээл” бий болгох боломж хэмээн харж болно. Энэ их хэцүү зүйл шүү. Хэрвээ чи хот байгуулахаар болоод, торойх барилга байгууламжгүй газарт төлөвлөлт хийвэл амархан байна даа. Харин, хуучны бүтэц байгууламж бүхий газар шинэ хот бий болгоно гэвэл мөн хэцүү еэ. Байсан өгөгдлийн нарийн сиймхийг олж өөрийгөө илэрхийлнэ гэдэг л хөгжмийг бүтээх үйл явц юм болов уу.

З.Э. Хөгжмийг чагнахад багагүй анхаарал хэрэгтэй. Зарим зохиол их урт хугацаагаар үргэлжлэх нь бий. Тэгэхээр хүмүүс тийм хэмжээний төвлөрлийн чадамжтай байна гэсэн үг үү. Та жишээ нь хэрхэн төвлөрдөг вэ?

Ж.Т. Үнэндээ бэрх шүү. Төгөлдөр хуурт зориулсан зарим энгийн дуу 30 минут, хамгийн богино концерт гэхэд дор хаяж 20 минут байдаг. Ихээхэн анхаарал шаарддаг учраас хэцүү төдийгүй тайзан дээрх хөгжимчинд ч стресстэй. Эргэн тойрон дахь саад болох бүхий л зүйлстэй тэмцэж, зохицуулахад суралцаж, бага зэрэг суларсан ч буцаад бушуухан төвлөрч байх нь чухал. Мөн, хөгжмийн бүтээлээ бүхлээр нь харж, үнэхээр хөгжимдөө орж чадах нь төвлөрөхөд тустай.

З.Э. Та 12-тойдоо төгөлдөр хуурын сургуульд орсон. Монголд харин долоон настайдаа элсэн ордог. Хүн бүрийн авьяас, орчин нөхцөл харилцан адилгүй. Ер нь, жирийн хятад хүүхдүүд хөгжим сурахын тулд цагаа хэрхэн зохицуулж байгаа нь сонин байна. Шинжлэх ухааны үндэстэйгээр хүн “төлөвшсөн сонгодог хөгжимчин” болох цагийг хэмжих боломжтой юу?

Ж.Т. Хятадад бага ангийн зарим сурагчид аль хэдийнэ хөгжимчний мэргэжил эзэмшихээр шийдсэн байдаг. Тийм сурагчдын хувьд долоо, түүнээс ч бага наснаасаа эхлэн жирийн сонирхогчдоос хавьгүй их цагаар сургуулилдаг. Консерваторийн оюутнууд ч өдрийн дийлэнхийг хөгжимтэйгөө өнгөрүүлдэг. Үүний хажуугаар хөгжмийн онолын болон ерөнхий эрдмийн хичээлээ ч амжуулах ёстой. Бидний сургалтын систем хуучин зөвлөлтийн системээс өвлөн улбаалсан ч үүнд авах, гээхийн ухаанаар хандаж байгаа гэж найдаж байна. Залуу үеийнхэн хөгжимчин болох эрмэлзлээр дүүрэн байгааг систем сайн байгаагийнх гэж дүгнэж болох юм. Тэдний хичээл зүтгэл, өндөр чанартай хөгжмийн боловсрол олгох үйл явцын харьцаа зөв байна гэсэн үг. Мэдээж, заавал хөгжмөөр явахыг тэргүүн зорилгоо болгоогүй оюутнууд ч бий. Танай ХБК цаашид шаталсан сургалттай анхны Консерватори болох зорилго тавьж буй нь мэргэжлийн хөгжмийг хөхиүлэн дэмжиж буй үнэхээр сайхан хэрэг гэж бодож байна.

З.Э. Хятадын сургалт өөрийн гэсэн ноот тэмдэглэгээний арга барилтай. Олон улсын оюутнуудыг өөртөө татаж буйгаараа Азидаа толгой цохидог сургуулийн дэд захирлын хувьд та БНХАУ соёл, урлагийн тал дээр одоогийн бодлогоо үргэлжлүүлнэ гэж бодож байна уу? Та бүхэн дэлхий дахиныг ойлгохыг хичээхийн хэрээр өөрсдийгөө дэлхийд таниулахыг зорьж байна…

Ж.Т. Үнэндээ Хятад сүүлийн жилүүдэд бусад улс орнуудад үүд хаалгаа улам бүр нээсээр байна. Шанхай гэхэд л европчуудын төдийгүй япон, солонгос, бүр монгол хүмүүсийн суурин хот болж, үр хүүхдүүд нь хятад сургуульд суралцаж байна. Шанхайн консерватори олон улсын маш олон оюутантай. Нэг хэсэг нь сонгодог хөгжмийн чиглэлээр сурч байхад нөгөө хэсэг нь хятадын уламжлалт хөгжим сурч байх жишээтэй. Өчигдөрхөн гэхэд л би, манай сургуулийг дүүргэсэн эр-ху буюу хуучирч эмэгтэйтэй энд танилцсан.

З.Э. Хятад хөгжимчид монголын хөгжмийн талаар ямар ойлголттой байдаг бол?

Ж.Т. Хятадын хойд нутгаар буюу Өвөр Монголд ар монгол хөгжим, соёл сэтгэлгээний нөлөө их бий. Монголчуудад гайхалтай дууны соёл байдгаас гадна аргил өнгөөр хархирч дуулах /хөөмэйг хэлж байх шиг З.Э/ урлагтай. Миний ажигласнаар, монгол хүмүүс дундаршгүй хүсэл тэмүүлэлтэй. Үүнийгээ ч сая уралдаанд харууллаа.

З.Э. Шанхайн консерваторийн өнөөдрийн амжилтанд нөлөөлсөн томоохон шалтгаан гэвэл юуг нэрлэх вэ?

Ж.Т. Шанхайн хөгжмийн их сургууль нь 1927 онд байгуулагдсан, хятадын хамгийн анхны консерватори. Азийн хувьд анхных нь мөн эсэхийг мэдэхгүй ч анхдагчуудын тоонд орох байх аа. Тухайн үед Шанхай хот орос, еврей үндэстнүүдэд нээлттэй цор ганц боомт байсан. Хувьсгал, нацизмын нөлөөгөөр дүрвэсэн хөгжимчид Шанхайн консерваторийн анхны симфони оркестрыг байгуулж, факультетуудад ч хичээл зааж байсан түүхтэй. Үндэс суурь нь дэлхийн нэг бус нэжгээд үндэстэн дээр тавигдсан нь бидний өнөөгийн амжилтанд нөлөөлсөн байх. 1980-аад оны соёлын хувьсгал барууны хөгжмийг илүү их эрчимтэй орж ирэх үүдийг нээж өгсөн. Олон хятад хөгжимчин гадны орнуудад суралцахаар явсны дотор би ч багтана. Энэ үйл явц бүхий л салбарт өрнөсөн. Үүнээс гадна, бага, дунд, дээд гэсэн шаталсан боловсролын тогтолцоо хөгжмийн салбарын амжилтанд чухал нөлөөтэй болов уу. Нэр хүндээ хадгалах үүднээс бид зөвхөн шилдэг авьяастнуудыг л элсүүлэн сургадаг. Сургалт явуулахад хамгийн сайхан тохироо бол сайн оюутан-сайн багш.

З.Э. Хятад хөгжмийн зохиолчид барууны арга барил дээр үндэслэн гайхалтай бүтээлүүд туурвисан нь бий. Сүүлийн жилүүдэд гарч ирж буй хөгжмийн зохиолчид гэвэл…?

Ж.Т. Шинэ хөгжмийн төрөлд, электрон болон авангард хөгжим сонирхогч залуу хөгжмийн зохиолчид төрөн гарсаар байгаагийн дотор уламжлалт төрлөөр бичдэг, зөвхөн өөрсдийнхөөрөө бүтээхийг зорилгоо болгодог гээд аль аль нь бий. Дээр дурдсанчлан АНУ, Европт суралцаад ирсэн залуу профессорууд энэ тал дээр олон улсын уралдаануудад дээгүүр байр эзэлж явна. Олон төрлийн сонирхол, чиг шугамыг ийнхүү баримтлан бүтээх нь олон сайн талтай. Дэлхийд өнөөдөр толгой цохиж байгаа Тан Дүн, Бээжинд байдаг Иэ Ша Ган гэх мэт хөгжмийн зохиолчдыг нэрлэж болно. Уламжлал, шинэчлэлийн аль алиныг шингээсэн тэдний бүтээлүүдийг зарим нэг нь хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа ч ирээдүйд тэд байр сууриа батжуулах биз ээ.

З.Э. Ихэнх төгөлдөр хуурчид нас ахихаараа хөгжмийн зохиолч, эсвэл удирдаач болдог. Ойрын үед юу төлөвлөж байна даа?

Ж.Т. Төгөлдөр хууртаа би их хайртай. Дуусгаагүй олон ч ажил байна. АНУ-д би удирдаач, хөгжмийн зохиолчийн чиглэлээр суралцаж байсан ч миний замнал төгөлдөр хууртайгаа л өндөрлөх байх. Шавь нартаа хайртай болохоор удирдлагын түвшний ажлаа хийхийн сацуу багшлах, өөрийн үзэж харж, сонсож байгаа бүхнээ бусдын боловсролд шингээхийг хичээж байна. Хэр олон уралдаан, фестивальд шүүгчээр оролцоно, тэр хэмжээгээр юм сурдаг. Шинэ юмс хэзээд намайг угтдаг. Монголд ирсэн энэ тохиол маань ч нүдийг минь ахин нэг нээж өглөө.

З.Э. Танд хүч өгч байдаг үг…?

Ж.Т. Аристотелийн “Хөгжим бол математикийн хамгийн дээд хэлбэр юм” хэмээх үг бодолд минь тодоос тод эргэлдэж байдаг. Тиймээс л би хөгжмийг бүхий л амьдралынхаа тэргүүн зорилго болгодог юм даа.□

/Гоодаль сэтгүүл №59-д/

/Гоодаль сэтгүүл №59-д/

 

Уул ус, элстэй нартай газрын, зах хязгааргүй өргөн тал, иргэншилт хотын гээд хөгжим бүр төрж гарсан нутаг орныхоо орчил агаарыг тээдэг мэт… Хотгор гүдгэр бүрийд эгшиг авиа хурган өөрчлөгдөж, хэзээ нэгтээх эртний сүнсийг тээнэ. Дундад азийн дуу хөгжмийг бид шашин, улс төрийн ороо бусгаа байдлаас нь болоод ч тэр үү, төдийлөн таньж мэдээгүй нь үнэн билээ. Тиймээс, ядаж цөөн хэдэн цомгийг нь ч болов уншигчдадаа танилцуулахыг зорилоо.

62841_141902119188367_4768813_n

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Нутаг: Турк
Нэр: Erdem Ergün
Цомог: YekAhenk /2010/
Фолк, акустик рок урсгалын дуучин, гитарчин Erdem Ergün-ий YekAhenk буюу “Залуу дуурьсал” цомог нь түүний анхны бөгөөд цорын ганц студи Sony Music Entertainment-тай хамтарсан бүтээл аж. “Ахимын сэтгэл”, “Эргэн ирээч”, “Истанбулд”, “Хайр гэдэг…”, “Танихуй” зэрэг долоон дуунаас бүрдсэн эл бүтээл жазз диатоник хөглөгөөн дээр суурилсан бөгөөд акустик гитарын таталт, дуучны нугалаанууд нь хэнбугайг ч турк хөгжмийг ухаж сонсохоос өөр аргагүйд хүргэнэ. Туркийн яруу сайхан зүйлсийн нэг.

br-cd-02959

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Нутаг: Сири
Нэр: Lena Chamamyan
Цомог: Shamat /2007/
Дамаскад төрж өссөн эл эмэгтэй уугуул нутгийнхаа дээд сургуулийг дуурийн дуучин мэргэжлээр төгссөн авч Сири, Арменийн уламжлалт дуунуудыг дэлхийн хөгжимтэй сүлж найруулахаар шамдан, улмаар жазз, фадо урсгалаар саксофон, аккордион, латин цохивортой хамсран “Has AsmarElon”, “Shamat”, “Ghаzl El Banat” хэмээх гурван цомог гаргажээ. Өдгөө Парист амьдарч буй тэрбээр саудын арабын хотууд төдийгүй америк, европын томоохон тайзнууд дээр дуулаад амжсан гэнэ. Lena Chamamyan 2010 онд Arabian Business Journal-аас нэрлэсэн Арабын хамгийн нөлөө бүхий 500 хүний жагсаалтанд багтжээ. “Shamat” буюу “Мэнгэ” цомгийн онцлог нь жаззын үндсэн хэв шинж болох импровизацийг аккордион, саксофоноор хөгжимдөж, дуучин нь уламжлалт дууны ая, аялгаар дуулснаар урин тачаангуй оршихуйг таны дотор эрхгүй амилуулна.

niyaz-nine-heavens

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Нутаг: Иран-Америк
Нэр: Niyaz
Цомог: Nine Heavens /2008/
Перс, Араб, Синди, Пунжаби яруу найрагт өргөн тохиолдох шашны сүфийн урсгалын хамтлаг. Уг гурвал 2005 онд байгуулагдсан бөгөөд продюсер, ДиЖэй Кармер Хуццо, дуучин, hammered dulcimer хөгжимчин /Иран, Энэтхэг, Ирак, Баруун өмнөд Ази, Хятадад ихээхэн дэлгэрсэн товшуурын айд багтдаг хөгжмийн зэмсэг/ Азам Али болон түүний нөхөр Лога Рамин Торкиан нарын бүрэлдэхүүнтэй. Торкиан перс үндэсний хөгжим тар, турк баглама, гитар зэрэг зэмсгээр хөгжимддөг агаад калирфонийн фюшн урсгалаар уран бүтээлээ туурвидаг Axiom of Choice хамтлагийн үүсгэн байгуулагч юм байна. Цомгийн есөн бүтээлийг электрон-фюшн, акустик гэсэн хоёр хувилбарт дискээс бүрдэл болгон хийж, аль аль урсгалын балансыг барих замаар үндсэн санаагаа хадгалсан аж. Ингэснээр уламжлалт хийгээд орчин цагийн дуугаралтыг сонсогчид өөрсдийн хөгжмийн амталгаагаар сонгох нөхцөлийг бүрдүүлжээ.

album-front

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Нутаг: Ливан
Нэр: Mashrou’ Leila
Цомог: El Hal Romancy /2011/
Лейлагийн прожект/шөнийн прожект ч гэдэг/ нь 2008 онд Байрут дахь Америкийн их сургуулийн хөгжмийн нээлттэй хичээлээс бий болсон алтернатив рок хамтлаг юм. Хамтлагийн гитарчин, төгөлдөр хуурч, хийлч нь сургуулийнхаа бусад тэнхимийн залуусын дунд нээлттэй шалгаруулалт зарласнаар одоогийн зургаан гишүүн бүрдсэн бөгөөд өдгөө Араб, Европ, Америкийг дамнасан олон тоглолт тавигдахын эхлэл болжээ. Хамтлагийн анхны цомог дүнсгэр, гашуун, меланхоли дуунуудтай. “Лейлагийн явсан замаар алхсан, орон дотроо хөрвөсөн, чамаар хаш чулуу тоглуулангаа хувцсан дээрээ кофе асгаж, бас бүжиж амжсаныг та шуудхан мэдэрнэ” хэмээн тэд цахим хуудсандаа бичжээ. Үнэхээр ч тэдний хөгжим хэнээс ч үл хамаарсан, басхүү хэнд чиг хамааралтай байж болох араб рок билээ.

51JlP0K5efL._SL500_AA280_

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Нутаг: Иран
Нэр: Dariush Eghbali
Цомог: Mojezeyeh Khamoosh /2009/
Нэгэнт бид дундад азийн хөгжмийн тухай ярьсан тул ираны бүх цаг үеийн шилдгүүдийн тоонд зүй ёсоор ордог Дариушын талаар дурдахгүй өнгөрвөл алдас болно. Поп-Баллад урсгал аль ч нийгэмд хүмүүний чихнээ хамгийн ойр байдаг нь өнөөдрийг хүртэл хамгийн амь бөхтэй байгаагаас харагдана. Түүний хөгжим перс үндэстний хөгжмийн үндсэн гармони, стиль, хэм хэмнэл, дуугаралтыг шингээж, хөгжим хүмүүний сэтгэлийг анагаагч гэдэгт итгэдэг мянга мянган сонсогчдын зүрх сэтгэлд хүрсэн нь эзнийгээ ийн өргөмжлөгдөхөд хүргэсэн болов уу. Техранаас гаралтай Dariush Eghbali 1971 оноос хойш нийт 26 студийн цомог хэвлүүлжээ. Тэдгээрийн дундаас “Аниргүйн гайхамшиг” хэмээх эл цомог нь түүний 30 жилийн туршлагын илрэл, сэтгэл рүү нь дахин хүрэх зам, ерөөс “би”-г нь тойрох тоймгүй олон асуудлын луужинг хайх сэжүүрээс урган гарсан гэлтэй. Бүх эгшгийг хаанаас үүдэлтэйг асуувал тэд нам гүм рүү заах байсан биз ээ.□

/Гоодаль №58-д/

/Гоодаль №58-д/

 

Аавын бийд хүнтэй танилц, агтны бийд газар үз гэдэг. Бид газар үзэх тоолондоо төрөлх нутгийнхаа талаар тодорхой ойлголттой болж, шинэ хүмүүстэй танилцах бүрийдээ өөрийнхөө талаар илүү мэдэж авдаг бололтой. Даяаршсан энэ цагт агаарын, газрын, усан замаар дэлхийг хөндлөн гулд хэрэхийн төдийд бөмбөрцөг бүхэлдээ нэгэн цэг мэт жижгэрч, ой санаанд багтана. …Хэзээ ч ханаж цаддаггүй сэтгэл гээчийг хооллож умдаалавч хоосон хэвээр үлддэг гэлцэх. Тэгтэл өнөөдөр буй зүйлдээ талархан, аливааг байгаагаар нь хүлээж авах уужим сэтгэлтэй Мартин Зенкер мэтийн хүмүүстэй цаг хугацааны хөврөлд учрахуй газрын гаваар ороод нуугдчихмаар санагдах юм. Монголд сүүлийн хоёр жилд хэд хэдэн удаа ирж хөгжимдөж буй тэрбээр 21-хэн настайдаа Хөгжмийн дээд сургуулийг дүүргэсэн бүх цаг үеийн хамгийн залуу контрабассчин. Үүнээс таван жилийн дараа дэлхийг тойрсон төгсгөлгүй аялан тоглолтоо эхлүүлсэн аж. Мартин Зенкер Мюнхений консерваторид, мөн сүүлийн жилүүдэд сөүлийн сургуулиудад урилгаар багшилснаас гадна хэд хэдэн гарын авлага эмхэтгэн хэвлүүлжээ. Энэ бүгдээс илүүтэй тэрбээр миний хувьд амьдралдаа уулзсан хамгийн энгийн хүмүүсийн нэг байсан юм. Уншигч та өдгөө цагт түүний талаарх хангалттай мэдээллийг гүүгл, википедиагаас шуудхан олчих учир “тодотголоо” энд хүргээд орхиё. Харин ярилцлагаа эхэлье.

1620407_10152199058043856_645539671_n

Мартин Зенкер /Контрабассчин, чөлөөт уран бүтээлч/

Зоригтын Энхмөнх. Зенкер, та маш олон газраар аялжээ. Монголд байнга ирж хөгжимдөх болсон гол шалтгаан тань юу вэ. Монгол үнэхээр жаззаар цангасан газар мөн гэж үү?

Мартин Зенкер. Тийм ээ, би их олон газраар явсан. Онцгойлоход, Монгол бол жаззын хувьд ихээхэн шинэ газар. Монголчуудад жазз сонсох хэрэгцээ байгаа эсэхийг мэдэхгүй ч жаззаар цангаж байгаа газар гэж хэлнэ. Монголд жазз хэрэгцээтэй гэхээс илүү жаззыг хүсч байна гэж харж байна. Иймээс л би энд ирдэг.

З.Э. Жазз хөгжим үүссэн цагаасаа л хил хязгаараа тэлсээр ирсэн. Хэдэн жилийн өмнө Осло хотыг жаззын төв болж байна гэлцдэг байлаа. Тэгвэл таны бодлоор өнөө цагийн жаззын халуун цэг хаана байна вэ?

М.З.1960-1970-аад онтой харьцуулах аргагүй ч эүгээг хүртэл Нью-Йорк халуун цэг хэвээр байна. Үүнээс өмнө Чикаго шууруулж байлаа. Өнөөдөр хүн болгон Нью-Йоркт амьдрахыг хүсч байгаа ч “амь гарч” байгаа нь цөөхөн. Тоо томшгүй хөгжмийн үйл ажиллагаа, уралдаан тэмцээн зохиогдож байна. Энэ нь хөгжимд өөрт нь сайн эсэхийг би мэдэхгүй. Үүний сацуу Лондон, Сөүл зэрэг олон хот хөгжимчдөд илүү бүтээлч байх боломжийг олгож, дэмжиж байна.

З.Э. Азийн жаззын хөгжлийн талаар та юу хэлэх вэ?

М.З. Япончууд жазз сонирхож эхлээд олон жилийн нүүр үзэж байна. Тавиад оны дунд үед бил үү, магад түүнээс өмнө өөрийн гэсэн жазз хөгжмийн уламжлалтай болсон. Харин Шанхайд иргэний дайны үед буюу гучаад оноос жазз өөрийн гэсэн хэлбэрээ олсон. Ингээд бодохоор дэлхийн бүх хот их бага хэмжээгээр ямар нэг төрлийн жаззыг хөгжимдөж байна. Малайз, Индонез, Солонгос гээд бүгд жаззын өөрийн гэсэн соёлтой болжээ.

З.Э. Таныг 30 шахам цомог гаргасан гэдгийг цахим хуудаснаас тань олж мэдлээ. Мартин Жэйкобсэнтэй хамтарсан сүүлийн цомгийн тань онцлог юу вэ?

М.З. Токиод тоглосон тоглолтоос шууд бичсэн бичлэг л дээ. Би зарим нэг зүйлийг цохон тэмдэглэмээр байна. Тухайлбал, өнөө цагийн дэлхийн хамгийн шилдэг бөмбөрчдийн нэг Марк Тэйлортой цуг хөгжимдсөн явдал. Мэдээж аяллаар явж байхдаа тоглолтоо бичүүлнэ гэдэг сайхан хэрэг. Тэгээд ч цомгийг маань их нэр хүндтэй компани бичсэн. Энэ цомгоо би өөрийнхөө хийж чадах хамгийн сайн цомог гэж хэлэхгүй ч гаргасан цомгуудын маань эхний гурав юмуу дөрөвт багтана гэж бодож байгаа.

З.Э. Хэн нэгэн хөгжимчин тайзан дээрээс сонсогчийг удирдахад яг юу илэрхийлснийг нь ойлгохгүй өнгөрөх тохиолдол сонсогчдод байдаг. Ер нь юу таны импровизацийг голлон хөглөдөг вэ?

М.З. Үнэндээ бол сонсогч өөрөө хөгжимчин юмуу, эсвэл энэ чиглэлээр суралцаагүй л бол юуны тухай хүүрнэснийг ойлгохгүй. Тийм боломж ч олдохгүй. Гэхдээ юу гээч? Энэ тийм чухал биш. Хэрвээ бид ямарваа нэг хөгжмийн сэтгэл хөдлөлийг таны зүрх сэтгэлд хүргэж чадах аваас тэр нь л хөгжмийг ойлгох тухай томьёолол юм даа.

З.Э. Уран бүтээлчийн хувиар үзэгчээ голох үе байдаг уу?

М.З. Үгүй дээ. Яах вэ, заримдаа тэд маш чанга ярилцах нь бий. Энэ тохиолдолд би өөрийнхөө тоглолтыг тийм ч сонирхолтой бус байгаа юм болов уу гэж боддог. Хэт их саад болоод байхгүй л бол хөгжимдөө анхаарлаа төвлөрүүлээд, үзэгчдийн талаар бодох завгүй байдаг. Тэд хэдийнэ хүрээд ирчихсэн байгаад нь талархдаг болохоос ямар нэгэн хүлээлт, хүсэлтийг өөртөө бий болгодоггүй.

З.Э. Олон жил хөгжимтэй нөхөрлөсөн хүмүүсийн хувьд хөгжимддөг зэмсэг нь биеийнх нь нэг хэсэг болчихдог мэт санагддаг. Хэрэв таныг контрабасстайгаа адил гэвэл зөвшөөрөх үү?

М.З. Жазз хөгжим дэх контрабассын үүрэг надад маш их таалагддаг. Контрабасс хөгжим тоглож буй хүнээсээ маш их төвлөрөл шаарддаг. Тухайлбал, 4/4 хэмжээтэй зохиол хөгжимдлөө гэхэд дөрвөн ноот тутмын нэгт би шийдвэр гаргах үүрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл, хөгжмийн агшинд хамгийн ойр байна гэсэн үг. Эргэлт, шийдвэр бүрийг бассистууд гаргана. Энэ бүхэн арын фронтод болж өнгөрөх хэдий ч зүг чиг бүрийг зааж байдаг болохоор би хөгжимдөө дуртай.

З.Э. Жазз хамгийн чанд онолтой юм шиг атлаа бас яг ч тийм биш. Зарим талаараа хөгжимчин хамгийн эрх чөлөөтэй тоглох авч нөгөө талаар хайрцгандаа байж л байдаг. Та ер нь жаззыг юу гэж тодорхойлох вэ?

М.З. Хүнд асуулт байна шүү. Дюк Эллингтоноос ингэж асуухад “Жазз бол хөгжим шүү дээ”гэж хариулсан байдаг. Би ч бас ингэж л хариулъя /инээв/. Өнөө цагт эл урсгал нь жазз хэмээх шошго зүүсэн өөр ямар ч хайрцагт үл багтах зүйл болсон шиг. Таны хэлсэнчлэн бие биеэ үгүйсгэхгүйгээр зэрэгцэн орших ихээхэн хэмжээний эрх чөлөө, тийм хэмжээний хууль дүрмүүдийн дунд байдаг төрөл. Хэрэв гадаад хэлтэй зүйрлэвэл, дүрмээ сайн эзэмшээд, торохгүйгээр хэрэглэх тусам төдий дайны чөлөөтэй агуулга, илэрхийлэмжийг хүнд хүргэдэг. Мөн та тоглоомын дүрмийг өөрчилж, хаа нэг тийш хүрье гэхэд болохгүй зүйлгүй. Үүнд л жаззын хүч хийгээд бидний хэлээд байгаа эрх чөлөө нь оршдог юм.

З.Э. Хөгжим бол хэл гэж та хэллээ. Түүнчлэн, та энэ хэлээр орон орны хөгжимчидтэй ярилцсаар ирсэн. Ер нь та багийн тоглолтод дуртай юу, эсвэл хувийн тоглолтыг илүүд үздэг үү?

М.З. Багийн тоглолт байлгүй яах вэ. Тийм биш бол би контрабассчин байж чадахгүй шүү дээ. Миний хувьд багийн хамгийн чухал тоглогч бол бөмбөрчин. Тэгээд ч бөмбөр, контрабасс хоёр бие биетэйгээ нягт холбоотой байх учиртай хөгжмийн зэмсгүүд. Үүний дараа төгөлдөр хуурч орно. Тэгээд бусад нь.

З.Э. Та жилд дунджаар дотоод гадаадын 300 шахам тоглолтод оролцдог. Жазз таны дотор хэдийнэ байсан болохоор та хөгжимддөг үү, эсвэл энэ нь танд аажмаар олдсон зүйл үү?

М.З. Би үргэлж л хөгжимд дуртай байсан. Гэр бүлийн маань хүмүүжилтэй холбоотой л доо. Аав маань хөгжимчин байгаагүй ч сонгодог хөгжим байнга сонсдог байсан. Ингээд би долоон наснаасаа хийл сурч эхэлсэн. Арван хоёртойдоо анх удаа өөрийн жазз пянзтай болж, түүнийгээ ихэд нандигнадаг байлаа. Контрабассыг нь Пэрси Хийф хөгжимдсөн байсан шиг санагдана. Тэр үеэс л жазз хөгжимчин болохыг хүсч эхэлсэн дээ. Тэгэхээр миний дотор ямар нэгэн үр суулгаатай байсан нь ургаж, одоо ч ургасаар байгаа юм болов уу. Ургаж байгаа л гэж найдаж байна.

З.Э. Уран бүтээлч хүн ихэнхдээ “тэнгэрт” байдаг. Харин эдийн засаг, бизнесийн мэргэжилтэй хүмүүс “газарт”, нарийн төлөвлөгөө тооцооны дагуу ажиллаж байдаг шиг санагддаг. Харин та энэ балансыг хэрхэн барьдаг вэ?

М.З. Миний бодлоор энэ тийм ч үнэн гаргалгаа биш байна. Хуанлиа сөхөөд харвал миний тоглолтууд ирэх оны есдүгээр сар хүртэл тэмдэглэгдсэн байгаа. Тоглолт бүрийн өмнө нислэгийн тийз, байрлах байраа захиалахаас эхлээд асар их ажил ундарна. Эндээс амжилт шууд хамаардаг. Гэхдээ энэ бүгдийн арай зугаатай хэсэг нь тайзан дээр өрнөдөг юм. Тиймээс, магадгүй би ирэх есдүгээр сард юу хийхээ зарим эдийн засагч, банкируудаас ч илүү сайн мэдэж байж болох.

З.Э. Газар үзэх тусам хүмүүний аливаад дасан зохицох чадвар тэлдэг юм шиг ээ. Аяллаас та юуг олж ухаардаг вэ?

М.З. Аливаа орон нутагт хэт дасан зохицох нь тийм ч чухал бус. Жишээ нь, Монголд ирэхээрээ монголжуу зантай байхыг хичээх, Герман руугаа буцахаар өөриймсөг аашлах шаардлагагүй. Аялах тусам нөхцөл байдалд шударгаар хариу үйлдэл үзүүлж, хүмүүстэй шударга харилцаа үүсгэхийг илүүд үзэж, улам энгийн болсоор байдаг.

З.Э. Их аялдаг хүний амьдралын хэв маяг сонирхолтой байдаг байх. Та энгийн нэг өдрөө хэрхэн өнгөрүүлдэг вэ?

М.З. Жишээ нь, өнөөдөр л гэхэд маш энгийн өнгөрлөө. Зочид буудлынхаа өрөөнд сэрээд зарим хувцас хунараа угаалаа. Энэ чинь бас л “газрын ажил” мөн биз? Өдрийн хоолны дараа 40 минут гүйсэн. Орой УБ жазз клубт хөгжимдөнө. Аялалгүй өдрүүд нэг иймэрхүү л өнгөрнө. Маргааш ч бас ийм байх төлөвтэй.

З.Э. Өнөөг хүртэл хуримтлуулсан туршлагаас амьдралд тань хамгийн үнэ цэнтэй нь юу байв?

М.З. Хамгийн үнэ цэнтэй нь мэдээж хөгжим. Жилд дунджаар 300-гаад тоглолт хийдэг, бүгд фантастик болохгүй ч цөөн хэд нь надад ихийг өгдөг. Миний бүхий л аялал, нислэгийн хуваарийг зохицуулж, арын албанд зүтгэдэг эхнэр маань надад хэнээс ч илүү үнэ цэнтэй. Эрүүл орших, гүйх, дасгал хийх бие физиологийн чадвартай байна гэдэг чухал. Эдгээрийг л би нэрлэнэ дээ.

Би/Бид (энэ удаад зөвхөн өөр дээрээ ярья) шинэ жилийн захиалгаар аль болох үзэгчээ “хууралгүй”, ядахдаа л “амьдаар” чанартай, басхүү хариуцлагатай тоглолтуудыг үзүүлэхийг хичээсээр ирсэн. Би өөрөө мэйнстрийм хөгжим хийж, сайн сайхан дуулж, хөгжимдөж гавиагүй л дээ. Гэвчиг манай зарим шинэ жилийн арга хэмжээнүүд дээр дуулж хөгжимдөж буй уран бүтээлчид хийгээд шинэ жилээ тэмдэглэх тэр нэгэн “ёсыг” хараад сэтгэл гонсойв.

Сураг бараа нь үл мэдэгдэх сунайсан олон гуншинтай этгээдүүд ч тэр, мэргэжлийн гэх уран бүтээлчид нь ч тэр тайзан дээр гарч улиг болсон нялуун хэдэн дуугаа бялууртал нь дуулж, түүгээр нь ч үзэгчдээ торгоон барих нь сонихон аж. Мэргэжилтэй байна гэдэг мэргэшихийн нэр бас биш дэг ээ. Хөөрхий захиалагч ч хоромхон зуур хөнгөн хэмнэлд баясаад өнгөрдөг юм байж гэхэд урлаг гээчийг сурталчлагч өнөөх “урнаар бүтээгчид” маань хэдүй болтол түмнээ түргэн хүлхээд дуусах хямдхан чихрээр хуурч, түрийвчээ зузаалан, брэндийнхээ гоёогоор гангарах бол? Удахгүй байх л гэж… Цаг нь ирэхээр үзэгчид тэднийг таягдан хаяж уучлаарай, та ядаж жанрынхаа ялгааг ойлго, “дэлхийн жишигт” нийцэхгүй байна, баяртай гэх болов уу? Эсвэл нийтийн дууны “нэрт мастерууд” нь байдаг “рок поп” гэгчүүдтэйгээ нэгдэн нийлж өнөөх ижил үхмэл аранжеровкагаа тоглуулж, улиграсан дуунуудаа түмэн янзаар дуулж дүрсжүүлээд тусдаа нэг “сумын төв” босгох болов уу? Үүний сацуу мөн чанарыг нь мэдэхгүй атлаа хэв маягт нь хоосон дурлаж, хээнцэр харагдах гэж “үзэгчид” ядна. Сонсож байгаанууд нь ч ялгаж салгах боловсрол, туршлага нимгэндээ ч юмуу, балгасан сархадныхаа халуунд ч юмуу дагаад л “хөгжилдөнө”. Эсвэл ялгах чадвартайнууд нь бүлх залгисан мэт дуугүй суудаг юм болов уу? За энэ ийм байж. Ингэхэд энэ бүхний цаадхи үндсэн зорилго нь зүгээр л хором төдийд хөгжилдөөд өнгөрөх бол яана? Тийм бол бүр ч авах юм алга даг аа… Луувангаа иднэ үү, лаагаа иднэ үү гэгчээр нүд нь балай чих нь дүлий өнгөрье гэхлээр дотор бас л зулгаах.

1452362_10152046895268856_283416301_n

/Монгол улсын Ардын жүжигчин, Төрийн шагналт С.Гончигсумлаагийн нэрэмжит төгөлдөр хуур, чавхдаст хөгжимчдийн улсын IV уралдаанаас хийсэн сурвалжлага/

 

/Гоодаль №58-д/

/Гоодаль №58-д/

“Хэрвээ, буюу, гэвч, гэх ойлголт үгүй”- Харуки Мураками

 

Төгөлдөр хуур, хийл, морин хийлчдийн чадал чансааг шалган хэн нь хаана явааг харуулдаг, таван жил тутамд зохион байгуулагддаг улсын хамгийн том уралдаан өнгөрсөн оны 12 дугаар сарын 25-28-нд Улсын филармони, ХБК-ийн танхимд явагдаж, УДБЭТ-ын тайзнаа хаалтаа хийв.Энэ удаагийн уралдааныг ССАЖЯ, МУАХ, ХБК, УДБЭТ, Улсын филармониос хамтран зохион байгуулсан. Оролцогчдын хувьд 1973 оноос хойш төрсөн байх удирдамжтай бөгөөд 15-36 насны нийт 23 хөгжимчин/төгөлдөр хуур-17, хийл-6/ ид хаваа гайхуулж, ур чадвараа шалгууллаа. Харамсалтай нь, энэ жилийн чавхдаст хөгжмийн морин хийлийн төрөлд нэг ч хүн өрсөлдсөнгүй. Мөн, харьцангуй залуу оролцогчид уралдааныг өнгөлсөн хэдий ч тооны хувьд цөөрсөн байв. Уралдаан л болсон хойно тэргүүн, дэд байрууд эрэмбэлэгдэж, төгөлдөр хуурын категорид ХБК-ийн I дамжааны оюутан Э.Номин тэргүүлж, удаах байрт төгөлдөр хуурч А.Энх-Амгалан, гуравт ХБК-ийн 11 дүгээр ангийн сурагч Ү.Уртнасан шалгарсан бол хийлийн категорид ХБК-ийн оюутан Х.Санчир түүчээлж, М.Ариунгэрэл удаалж, III байрыг Б.Дөлгөөнзаяа эзэлжээ. С.Гончигсумлаагийн нэрэмжит шагналыг уралдааны хамгийн ахмад оролцогч, төгөлдөр хуурч Б.Оюунбадрахад олгосон бол шилдэг концертмейстерээр1 Т.Нямсүрэн шалгарав.

Зарим тоо баримт

Монголд мэргэжлийн сонгодог хөгжимчдийн дунд “Үлээвэр цохивор хөгжимчдийн улсын уралдаан”, “Ж.Чулууны нэрэмжит өсвөрийн үлээвэр цохивор хөгжимчдийн уралдаан”, “Ж.Чулууны нэрэмжит өсвөрийн төгөлдөр хуур, чавхдаст хөгжимчдийн уралдаан”,  “С.Гончигсумлаагийн нэрэмжит төгөлдөр хуур, чавхдаст хөгжимчдийн уралдаан” гэх дөрвөн төрлийн уралдаан зохиогддог. Эдгээр нь дөрөв, эсвэл таван жилд нэг удаа тохионо. Эдгээрийн дундаас шагналын сан, оролцох хүрээгээрээ хамгийн далайцтай нь С.Гончигсумлаагийн нэрэмжит уралдаан. 1996 онд болсон С.Гончигсумлаагийн нэрэмжит анхдугаар уралдаанд төгөлдөр хуур-18, чавхдаст хөгжим- 36, нийт 54, 2003 оны II уралдаанд төгөлдөр хуур-13, чавхдаст хөгжим- 29, нийт 42, 2008 оны III уралдаанд зөвхөн төгөлдөр хуурын нийт 13 хөгжимчин оролцжээ. Үүнээс үзэхэд анхны хоёр уралдаанд гурван категорийн гурвууланд нь зохих хэмжээний хөгжимчид оролцож байр эзэлсэн байхад III уралдаан нь зөвхөн төгөлдөр хуурчдын уралдаан болж хувирсан байх аж.

Оролцогчдын ирц

ЦДБЭЧ, ХБК-ийн яруу найрал хөгжим, орон нутгийн театруудыг эс тооцъё гэхнээ тогтмол, идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулдаг хоёр оркестр бол УДБЭТ, Улсын филармонийн симфони найрал хөгжим юм. Гэтэл УДБЭТ-ын 6 морин хийлч, 18 хийлч, Улсын филармонийн 6 морин хийлч, 20 хийлч уралдаанд оролцоогүй нь хачирхалтай. Үүний сацуу, баттай бус эх сурвалжаар хилийн чанадад цөөн тооны хийлч, 20 орчим төгөлдөр хуурч сурч, амьдарч буй атал тэдний оролцоог хангаж чадаагүйн учир юу вэ?

Чингээд чухам хэдийд уралдааны удирдамж гарч, хөгжимчдийн сонорт хүрсэн талаар Монголын урлагийн ажилтны холбоо /МУАХ/-ны ерөнхийлөгч, МУГЖ Б.Тунгалагаас лавлахад “Үндсэндээ уралдааныг 2012 оноос МУАХ цахим хуудсаараа дамжуулан зарласан. Гадаадад байгаа монгол оролцогчдын сонорт хүрээгүй нь бидний сурталчилгаа дутмаг байсантай холбоотой болов уу. Цаашид гадны уралдаануудын туршлагаас судалъя” хэмээлээ. Энэ жилийн морин хийлийн ангилал чухам ямар шалтгаанаар хасагдсаныг Ж.Чулууны нэрэмжит өсвөрийн хөгжимчдийн уралдааныг гарамгай зохион байгуулж ирсэн, энэ удаагийн чавхдаст хөгжмийн ангиллын шүүгч МУУГЗ Ч.Чинбатаас тодруулахад “Уг нь морин хийлийн ангиллыг хасаагүй юм. Харин хүмүүс л ирж бүртгүүлсэнгүй. МУАХ хөгжимчин, уран бүтээлч биднийг дэмжин ажилладаг сайхан уламжлалтай. Тэд V сард уралдааныг зарласан боловч тов нь тодорхойгүй байсан нь бас л мөнгө санхүүтэй холбоотой байдаг юм байна” гэснээс үзэхэд бид урлаг соёлын салбар тодорхой бодлого үгүй, цалин пүнлүү бага хэмээн гомдоллож, бурууг төрд чихэх атал ядаж хооронд нь өрсөлдүүлээд шагнал урамшуулал олгоё гэхэд нь гар хумхин суудгаа болихсон гэж бодогдов. Үүний сацуу, уралдааны зохион байгуулагчид зар сурталчилгаагаа эрт түгээх, төсөв санхүүгийн асуудлаа эрт шийдэж занших шаардлагатайг хэн хүнгүй анзаарсан.

Уралдааныг шинжихүй

Аливаа уралдааныг зохион байгуулалт, хөтөлбөр, шагналын сан, оролцогчдынх нь ур чадвараар шинжиж болно. Тамирчин хүн уралдаанд нийтлэг шалгууруудыг хангахаас гадна өөрийнхөө давуу талыг л харуулах шаардлагатай бол хөгжимчин хүн зохиолчийн хэдэн арав, зуун жилээр тээгдэх амин сүнсийг хүргэх суваг байж, сонсогчид түүгээр дамжуулан зохиол бүтээлийг хүртдэг. Энэ бүгд нь ноот бичвэрээр уламжлагдан ирдэг агаад түүнд хэрхэн нэвтэрч ажилласныг бид сонсоно гэсэн үг юм. Төгөлдөр хуурын ангилал хийлийг бодвол олон оролцогчтой байсан ч тэд ур чадварын хувьд харилцан адилгүй байгаа нь ажиглагдсан. Энд жижиг алдаануудыг дурдахаас татгалзаж, нийтлэг хоёр алдаа буйг анзаарснаа өгүүлье. Нэгт, зохиолын хэлбэрийг /форм/ бүрэн дүүрэн ойлгоогүйгээс зохиолоо бүхэлд нь хүргэж тоглох тал дээр дутагдалтай байв. Энэ нь дээр дурдсанчлан эх ноот бичвэр дээр хэр зэрэг ажилласны илрэл билээ. Хоёрт, стилийн хоорондох ялгаа, хэв шинжүүдийг гүнд нь хүрч ухаж судлаагүйгээс XVIII зууны түүхэн төгөлдөр хуурт /Fortepiano/ зориулан бүтээсэн зохиолыг романтизмын хэв шинжээр хөгжимдөж байх юм. Хөгжимдөнө гэдэг нь нэг талаар өөрийгөө бүрэн дүүрэн удирдах ухаан мэт. Тархигүйгээр авьяас дан ганцаар оршино гэж үгүй. Зарим хөгжимчдийн хувьд сэтгэл хөдлөлөө захирах туршлагаар дутмаг нь илт агаад сонсогчдын анхаарлаар “тоглож” байгаагаа ч умартжээ. Сонгодог урлагийн тайз өндөр, хууль чанд. Тиймээс, ялангуяа уралдаанд эгшиг бүрээ шалгуулахын учир “халууны” тухай ойлголтыг л тоглож үзүүлэхээс биш “бүлээний” тухай ярих нь цээртэй. Төгөлдөр хуурын хэд хэдэн уралдааныг дотоод гадаадад зохион байгуулж, шүүж ирсэн төгөлдөр хуурч, эл уралдааны шүүгч МУСТА С.Саянцэцэг “Ямарваа уралдаанд стандарт болсон бүтээлүүд байдаг. Энэ удаагийн уралдаан насныхаа ангилалд тохирох хөтөлбөртэй байсан. Харин ч томоохон бүтээлүүдийг даван гарснаар манай залуус ур чадвараа харуулж чадлаа” хэмээв. Мөн, гадаадад байгаа төгөлдөр хуурч, хөгжимчдөө уралдаанд оролцуулахын тулд ямар хөшүүрэг хэрэглэх нь зохилтой талаар асуухад “Хөгжимчид байнгын бэлтгэлтэй байх хэрэгтэй. Уралдаанд 2-5 жилийн өмнөөс бэлддэг” гэлээ.

Цөөхүүлээ гэлтгүй чавхдаст хөгжмийн ангиллынхан хөтөлбөрийн хувьд өөрсдөдөө ахадсан гэмээр бүтээлүүдээр чамгүй сайн өрсөлдөв. Ялангуяа II шатанд нэлээд ур чадвар шаарддаг зохиол хийгээд бүтэн ангит сонгодог сонатыг хийлч Ч.Дэлгэрцэцэг, О.Байгаль нараас хувь илүү хөгжимдөж харагдав. Энэ ангилалд концертмейстер нэн чухал үүрэгтэй бөгөөд тэд удаан хугацааны бэлтгэлийн үр дүнд нэг хүн шиг тоглох учиртай. Гэвч энэ тал дээр, ялангуяа сонгодог дэгийг харуулсан зохиолыг хөгжимдөх тал дээр цаашид анхаармаар санагдлаа. Шүүгч, Шведийн хааны нэрэмжит хөгжмийн академийн морин хийлийн багш МУСТА Ц.Бэхбат “Олон хөгжимчин оролцож болох байсан гэдгийг манай оюутнууд харуулж байна шүү дээ. Хэдийгээр цөөн тооны хүн оролцож байгаа ч уралдааныг би сайхан боллоо гэж хэлнэ. Ер нь дэлхийн хэмжээний уралдаанууд маш эрт зарлагддаг. Тиймээс цаашид уралдааныхаа хүрээг тэлье гэвэл зохион байгуулагчид маш сайн ажиллах шаардлагатай. Сайн уралдааны шинж нь сайн оролцогчид, уралдааны хөтөлбөр, мөн уралдааны өндөр болзол байдаг. “А” зэрэглэлийн дэлхийн уралдаан л гэхэд тэргүүн байрууд 10.000-30.000 еврогийн шагналын сантай байдаг” гэв. /Энэ удаагийн уралдааны болзол I байр 3 сая, II байр 2.5 сая, III байр 2 сая төгрөг аж/. Харин ижил төрлийн хөтөлбөрийн онцлог, ач тусын талаар тэрбээр “Бодлогогүй оруулсан хөтөлбөр аюултай. Ижил зохиолыг тоглох заалттай байна гэдэг нь оролцогчдын хэн нь хэн бэ, хэнийх нь ур чадвар тэрхүү бүтээлийг зохих түвшинд харуулж байна вэ гэдгийг ялгаж салгаж өгдөг. Монголд болж байгаа уралдаанд заавал монголын хөгжмийн зохиолчийн бүтээл байх учиртай” хэмээн II шатанд заавал тоглогдох бүтээлээр оруулсан “Алтан намар” хөгжмийн наадмын шилдэг бүтээл Ж.Энхбаярын “Рапсод”-ийн талаар дурдлаа. Харин шүүгч Ч.Чинбат “Уралдаан бүр өөрийн гэсэн онцлогтой, зохиогдож ирсэн жамтай. Ямар ч уралдаанд тоглогдож буй хөтөлбөр, хөгжимчдийн ур чадварын үзүүлэлтүүд урагшилж явдаг. Бид уралдааныхаа хөтөлбөрийг олон улсынхтай дүйцүүлэхийг зорьсон бөгөөд И.С.Бахын сонат, гурван ангит сонгодог сонатыг бүтнээр нь тусгаж өгсөн. Бид ОХУ-ын зарим жижиг хотод болдог далайц багатай уралдаантай энэ уралдаанаа харьцуулаад байж болохгүй. Түүнчлэн оюутнуудыг түлхүү оруулмаар байлаа. УДБЭТ, Улсын филармониос хүн ороогүй ч ЦДБЭЧ-аас, Дорнодын Хөгжимт драмын театраас тус бүр нэг хийлч ирж оролцлоо. Улсын уралдаанд бид ур чадвар, артистизмыг харж үздэг. Барокко, сонгодог сонатуудад хандах хандлагыг өөрчлөх хэрэгтэй. Энэ бол бүхэл бүтэн цөөхүүл хөгжмийн биеэ даасан бүтээл юм шүү дээ” хэмээн уралдааны ач холбогдлын талаар дурдсан ч харамсалтай нь манай “улсын” хийлчид энэ үгийг төдийлөн тусгаж авч чадсангүй. УДБЭТ, Улсын филармонийн логог уралдааны гол зурагт хуудаст байршуулсан байлаа. Гэвч зөвхөн танхимаар хангаж өгснийг хамтран оролцсонд тооцох уу? Ямартаа ч энэ удаагийн уралдааны чавхдаст хөгжмийн төрөл хөтөлбөрийн хувьд нэг шатаар ахисан боловч оролцооны хувьд нэг шатаар ухарчээ. Тэгэхээр, хожуу зарлагдсан, хөтөлбөр хүндэрсэн гэсэн үндсэн хоёр шалтгаанаар хөгжимчид оролцоогүй нь тодорхой боллоо. Зарчмын хувьд наанадаж 12 жил сурсан хөгжимчид өөрсдийн чадвар чансааг хадгалж, байнгын бэлтгэлтэй баймаар. Ер нь “өтөлж” буй хөгжимчин хүнийг харахад их сонин. Тэд нэг бол ум зандан модыг зүлгэх тусам үнэр нь хамар цоргиж, өнгө ордогтой адил хөгжимдөх тусам “гялалздаг” бол “хөгжимдөхөө” байгаад ирэхээр ур чадвар нь алдагдаж, зэвэрч мууддаг жамтай. Гуравдугаар байрын шагналт, хамгийн залуу оролцогч Б.Дөлгөөнзаяагаас хөтөлбөрийн талаар асуухад “Энэ уралдаан бол маш том тэмцээн. Миний насныхны хувьд хөтөлбөр нь П.И.Чайковскийн нэрэмжит уралдааны дайтай хүнд байсан. Харин олон хүмүүс өрсөлдөөгүй нь бидэнд боломж олгосон хэрэг байлаа” хэмээн хэвлүүхэн өгүүлсэн бол төгөлдөр хуурын ангиллын тэргүүн байрын эзэн Э.Номин “Төгөлдөр хуурын оролцогчдын хувьд бэлтгэл сайн байсан гэж бодож байна. Миний зохиолуудыг багш сонгож өгсөн. Тэгээд ч сонирхолтой бүтээлүүд байсан” гэв. Түүний хувьд өөрийг нь хамгийн ихээр илэрхийлж чадсан бүтээл нь Ф.Листийн Риголеттогийн сэдэвт парафраз байсан гэнэ.

Өнөөдөр олимпийн тамирчинд улс, хувийн хэвшлүүд багагүй мөнгө хаяж буй. Хөгжимчдийнхөө чанар чансааг дэлхийн түвшинд ойртуулъя гэвэл гадны уралдаануудад бид хэр зэрэг оролцдог талаар бодож байх нь зүйтэй. Үнэндээ манай хөгжимчид өөрсдөө л чадан ядан зардлаа олж, “дуртайдаа” гадны уралдаанд явж оролцдогийг нуух юун. Эцэст нь нэг байр эзэлж ирсэн хойно нь гавьяа шагнал өгдөг хачин гэмээр тогтолцоотой. Бид эдүгээ цагт шилдэгт тооцогддог гэх сонгодог хөгжмийн сургалтаа ЗХУ-аас өвлөж авсан. Тэгсэн атал өнөөдөр ОХУ-ын соёл урлагийн бодлоготой дүйж төдийлөн чадахгүй л байна. Газар нутаг, хүн амын бодлогын талаар энд ярих гэсэнгүй. Хөгжимд хандах хандлагаа л хаа хаанаа өөрчилмөөр. Нэг хаалга хаагдахад нөгөө хаалга нээгддэг. Шагналын эздээ залуухан гэлтгүй “чанга атгаж”, “хөгжмийн хаягтай” байгууллагууд, уралдааныг зохион байгуулагчдыг хэрхэн дэвжихийг айсуй таван жилд ажиглан сууя хэмээгээд энэхүү сурвалжлагаа өндөрлөе. Үнэн ямагт цаг хугацаагаар хэмжигддэг гэдэг ч цаг хугацаанд бүхнээ даатгаж, найдвар өвөрлөн, гар хумхин сууна гэдэг бас хэцүү.

1473914_10152091105653856_285942678_n

Сампилноровын Одгэрэл /төгөлдөр хуурч/

  • 1993-2006 онд Хөгжим бүжгийн коллеж
  • 2006-2008 онд Италийн Пэружагийн хөгжмийн дээд сургууль, бакалавр (Conservatorio di Musica di Perugia)
  • 2008-2011 онд Италийн Пэружагийн хөгжмийн дээд сургууль, магистр
  • 2011 оноос Олон улсын төгөлдөр хуурын академид (Accademia Pianistica Internazionale “Incontri Col Maestro” di Imola) суралцаж байна.
  • 2008 онд Пэружагийн хөгжмийн дээд сургуулийн шилдэг төгсөгчөөр, мөн италийн 56 хөгжмийн дээд сургуулийн шилдэг төгсөгчдийн шигшээ 16-д шалгарсан.
  • 2011 оны дөрөвдүгээр сарын 15-нд Пэружа хотын Сан Франческогийн Танхимын нээлт дээр Паллэскийн симфони оркестртой хамтран хөгжимдсөн.
  • 2010, 2011 онд Морлаккийн театр, Умбриан үндэсний галерейд удирдаач Карло Паллески, Карло Леонэтти нартай Ф.Шопений төгөлдөр хуур, симфони найрал хөгжимд зориулсан II концертыг амжилттай хөгжимдсөн.
  • 2011 оноос Герман улсын Кёлн хотын Филармонийн хийлч Дэвид Жонсонтой хамтран хөгжимдөж байна. Хийлийн хоршил болон цөөхүүл хөгжимтэй хамтарсан тоглолтуудаа Германы Кёлн, Бонн хотуудад, мөн испанийн хотуудад тоглосон.
  • 2006 оноос Бээжин дэх Италийн элчин сайдын яамнаас тоглолтоо эхэлж, Италийн Ром, Пэружа, Болониа, Тэрни, Элба арал, Акуаспарта, Арэццо зэрэг хотуудаар аялан тогложээ. Хамгийн сүүлд 2013 оны тавдугаар сарын 24-нд Хонг Конгийн Шангрила (Shangrila Iceland) зочид буудалд гоцлол тоглолтоо амжилттай толилуулсан.

1393039_10151913206628114_508002944_n

/Гоодаль сэтгүүл №55-д/

Бид эрийг эршүүд, эмийг эмэгтэйлэг, эсвэл эсрэгээр нь эмийг эршүүд, эрийг эмэгтэйлэг гэж тодорхойлоод бүр дасчихаж. Удамшил, хүмүүжил, орчин нөхцөл, нийгэм гээд хөндлөнгийн хүчин зүйлсээс шалтгаалаад ийм болчихсон гэж ярина, бодно, батална… Гэвч ийнхүү биологийн хүйсээр ялгаварладгийн учрыг үнэндээ би ойлгодоггүй, бас надад таалагддаггүй юм. Зүй нь, уян зөөлөн сэтгэлтэй, аливаад нягт нямбай эрчүүд байхад, удирдах чадвартай, эрчүүдээс ч зоримог, дайчин бүсгүйчүүд цөөнгүй. Чухамдаа ийм л хөдөлмөрч, тууштай, зоримог, тэгсэн атлаа биеийнхээ бүх “антенн”-ийг асаагаад мэдэрч болох бүгдийг хүлээн авч явдаг, зөв, үнэн гэж үзэж буйгаа батлан харуулж, олны дунд, бүр дэлхийд монголын залуу үеийн манлайлал болж яваа нэгэн бүсгүйтэй ярилцлаа. Биднийг уулзсаны дараахан тэрбээр есдүгээр сарын 13-нд Германы нэрт хөгжмийн зохиолч Роберт Шуманы нэрэмжит танхимд алдартай гэрэл зурагчин Кандида Хөферийн үзэсгэлэнг зорин очиж Шуманы бүтээлүүдээс хөгжимдөж, зуу зуун сонсогчдын сонорыг мялааж, нэгэн цагийн мөрөөдөлдөө хүрсэн тухайгаа Фэйсбүүк хуудсандаа нийтэлсэн байлаа. Түүний цаашид зурайх амжилтын зам хэрхэн гэрэлтэхийг харахыг тэсч яднам.

Бөмбөлөг хагарах тэр эгшинд хүн бүр сэрэх…

 

Зоригтын Энхмөнх. Та Италийн Засгийн газрын тэтгэлгээр сурч, шилдэг төгсөгч болж, оркестртой тоглож, хамгийн сүүлд л гэхэд Хонг Конгийн “Шангрила” зочид буудалд гоцлол тоглолтоо хийлээ. Энэ хүртэлх зам үргэлж дардан байгаагүй байх…?

Сампилноровын Одгэрэл. Тийм амар байгаагүй л дээ. Италийн Засгийн газрын тэтгэлэг хоёр жил үргэлжлээд дууссан. Анхнаасаа эцэг эхээсээ мөнгө авалгүй явсан болохоор тэр чигээрээ зүтгэхээр шийдэж, хангамж өндөр биш ч мужийн тэтгэлэгт өрсөлдөх хэрэг гарсан юм. Чөлөөт цагаараа ажил хийх хэрэгтэй байсан болохоор мэргэжлээсээ өөр ажил ч хийж явлаа. Гэхдээ яаж ч байсан мэргэжлээрээ ажиллах нь чухал юм байна гэдгийг ойлгоод концертмейстр хийж үзсэн. Нэг цагийн найман еврогоор сургуулиас цалинжууллаа гэхэд нэг цагийн төлөө өмнө нь дөрвөн цаг давтах хэрэгтэй болно. Өөрөөр хэлбэл, таван цагийг найман еврогоор үнэлүүлнэ гэсэн үг. Өөрийн үндсэн хөтөлбөрүүдийг давтах цаггүй болдог ч зохицуулахаас өөр арга байхгүй. Тэгээд ч дуучид, хөгжимчидтэй ингэж ажилласнаараа би багагүй туршлага хуримтлуулсан. Тромбон, контрабасс гээд олон зэмсэгтэй хавсран тоглоход зэмсэг бүрт ямар бэрхшээл тулгардаг вэ гэхчлэн нарийн ширийн зүйлсийг мэдэж авах нь тун таашаалтай.

З.Э. Хөгжим гэдэг чихээр дамжин, хором мөчөөр хэмжигдэн хүнд хүрдэг урлаг. Сонгодог бүтээлүүд нэлээд урт үргэлжилдэг болохоор сонсож байгаа хүний анхаарал сулрах магадлал өндөр. Хөгжимчид та нар харин яаж анхаарлаа удирддаг юм бэ?

С.О. Сайхан асуулт байна. Хамгийн их анхаарал шаарддаг мэргэжил бол хөгжимчний мэргэжил гэж үг бий. Бид чинь анхаарлаа дээд цэгт нь хүртэл удирдахад байнга суралцдаг улс. Учир нь, хөгжимдөх гэдэг бол хүмүүсийн анхаарлыг тогтоон барьж сэтгэлийг нь хөдөлгөх, хүмүүсийн анхаарлаар тоглох урлаг. Шоу урлаг биш учраас хөгжмөө давтаж эхлэх үеэсээ л хүнд яаж хүргэх, хэрхэн сонсогдох талаас нь харж, сургуулилдаг. Мэдээж, хөгжмөө олон өнцгөөс задлан шинжлэх хэрэгтэй болно. Яагаад гэвэл, хэрхэн сонсогдох үүднээс зөвхөн гадна талаас нь хараад байвал дотроос гадагш чиглэх хараагаа, мөн чанараа алдчих гээд байдаг. Нэг юмыг эрж хайхын тулд заавал аль нэг зүг рүү нь туйлширч, амтыг нь мэдэрч, ханатлаа ойлгочихоод дараагийнх руу нь шилжинэ. Энэ хооронд тэнцвэрээ алдахгүй байх хэрэгтэй. Эрэл хайгуул дотроо зөв зохицолдолгоотой байх нь чухаг. Ийм үелзлийн хажуугаар бид өөрсдийн анхаарлыг төвлөрүүлэх болон сонсогчдын анхаарлыг татахад суралцана. Хэцүү урлаг шүү. Давтах цаг богино, энд тэндгүй байнга тоглолт хийгээд явдаг томоохон хөгжимчдийг харахад өдөрт 2-4 цаг давтах нь хангалттай байдаг шиг санагдсан. Суутнуудын түүхээс үзвэл, бүх анхаарлаа бүрэн зориулж чаддаг хугацаа дээд тал нь дөрвөн цаг байх жишээтэй. Оюун бодол, сэтгэл санаагаа амраах нь анхаарлаа төвлөрүүлэхтэй яг адил чухал. Миний анхаарал хэр удаан үргэлжлэх чадамжтай вэ гэхчлэн өөр дээрээ янз бүрийн туршилтууд хийж үзэж л байна. Цаг хугацааны урлаг учраас тухайн цаг мөчид яг байх газраа л байх учиртай. Энэ утгаараа жүжигчидтэй адил. Тодорхой нэг цагт, тодорхой нэг дүрийг бүтээхдээ тухайн зохиолын уур амьсгалыг цогцоор нь амилуулж байгаа хэрэг. Хүнд хэцүү явдал тохиолдоод, уй гунигтай байлаа ч үүнийгээ умартаж, өөрийгөө бүрэн хоосолж, оногдсон дүрээ бүтээх л ёстой.

З.Э. Хөгжимдөнө гэдэг сэтгэл хөдлөлөө, өөрийгөө удирдах үйл явц биз?

С.О. Тийм. Хөгжимчин хүн сэтгэл хөдлөлөө удирдаж байж гэмээнэ хөгжим хүнд хүрдэг. Хөгжим гэдэг үгний язгуур нь хөг. Хөгжимдөнө гэдгийг хүнд хөг нэмэх, хүний бодоогүй мэдээгүй хөгийг мэдрүүлэх гэж би ойлгодог. Хэдийгээр тоглолтын өмнөх стресс, сандрал, догдлол байдаг ч хүнийг хөглөх үүргээ бид биелүүлэх л ёстой. Үүнд суралцах нь хөгжимчин хүний хувьд хамгийн том тэмцлүүдийнх нь нэг.

З.Э. Хөгжимчин хүнд авьяас, боловсрол, хөдөлмөр гурвын аль нь нэгдүгээрт тавигддаг вэ?

С.О. Уулга алдуулам тоглолт үзлээ гэхэд хэдий хэрийн авьяас, хөдөлмөр, боловсрол шаардагдсан талаар би л лав боддоггүй. Тэр мөчийг ямар сайхан юм бэ, юутай мундаг вэ гэж л таашаан өнгөрүүлдэг. Хувь хүн бүр давтагдашгүй, тэдэнд өгөгдсөн чадвар, боловсрол, туршлага харилцан адилгүй боловч яалт ч үгүй энэ гурав уялдаа холбоотой явдаг. Амжилтын нэг хувь нь авьяас, 99 хувь нь хөдөлмөр гэх ойлголтыг ихээхэн үнэний ортой гэж боддог шүү. Битүүхэндээ голонгуй байсан хөгжимчин бүх хүчээ дайчлан ажиллаж, хичээн зүтгэж, боловсрол гэгч зүйлийг нь олж аваад гялалзаж явах нь бий. Авьяас гэдэг маш том мэдрэмж, мэдрэмжийн уурхай, ухаан юм болов уу. Мэдрэмжээр олж авч байгаа боловсрол, мэдрэмжээр хөгжүүлж байгаа хөдөлмөр нь хар ажилд махран зүтгэхээс огт өөр. Тийн зүтгэж, нэг тал руугаа туйлшран, өрөөсгөл боддог уран бүтээлчид цөөнгүй. Гэхдээ бид чинь хөг эгшиг хийгээд гоо сайхныг эрэлхийлж яваа улс болохоор ондоо хандлагатай байх учиртай гэж боддог.

З.Э. Сонгодог хөгжим нь хөгжимчдөөс хэдэн арван жилийн уйгагүй сургуулилт шаарддаг. Бэлтгэл сургуулилт хийсээр төгс болно гэж байх уу, тийм бол үүнийг ямар хэмжүүрээр хэмждэг юм бэ?

С.О. Миний хувьд төгс төгөлдөр санагддаг уран бүтээлчид өөрсдийгөө асар их голдог юм билээ. “Төгс” бүтээл бүтээснийхээ дараа “Би юу хийчих нь энэ вэ?” хэмээн ичиж, халаглаж байх нь сонин. Төгс төгөлдөр гэдэг ойлголт үнэхээр байдаг болоод л хүмүүс түүнийг эрэлхийлдэг байх. Гэвч хүн гэдэг өөрөө төгс бус бодьгал. Өөр ямар нэг салбар руу үсчилгүй, зөвхөн нэг салбарт л хүн төгсийг гүйцэлдүүлж болох юм шиг санагддаг. Үүнийг бид сонгодог хөгжимчдийн түүхээс харж болно. Тэд зөвхөн нэг эрлийн төлөө бүхэл бүтэн амьдралаа гаргуунд нь гаргасан байх нь бий. Яндашгүй баян амьдралын асар жижиг хэсгийн нэг бяцхан буланд л хүн төгс төгөлдрийг бүтээдэг юм болов уу. Тэгсэн хэрнээ л тэдгээр уран бүтээлчид сэтгэл ханаагүй байх нь сонин. Магадгүй, сэтгэл нь дүүрчихвэл урагшлах аргагүй болж, мөрөөдөл нь зогсох байх. Юунд хүрэх нь үл мэдэгдэх эрэл хайгуулын дунд хүмүүн бид амьдардаг. Хаа хүрэхээ мэдэж байвч бусад хүмүүс түүнийг нь ойлгохгүй байх нь ч бий.

З.Э. Сонгодог хөгжмийн хатуу дэг жаяг таныг хайрцаглаад байх шиг санагдах үе бий юу?

С.О. Сахилга бат, ямар нэг дэг жаяггүйгээр сайхан юмс бий болохгүй. Тиймээс үүнийг хүлээн зөвшөөрөхөөс өөр аргагүй. Дээр дурдсанчлан, уран бүтээлчид нэг тийш туйлширч, нэгэн хэвийн дэгт орохоороо цэргийн уур амьсгалтай болоод ирдэг. Тийм үед таашаал, баяр баясал мартагддаг. Таашаал үгүй болчихвол хүч чадал үгүй болно. Тэгэхээр баланс буюу зөв зохицолдолгоог олох нь чухал. Дэгийг хүлээн зөвшөөрөхгүйгээр сайхан бүтээл туурвина гэж байхгүй. Гагц түүнд нь захирагдах атлаа толгойгоо алдахгүй, балансыг нь хангах л хэрэгтэй.

З.Э. Өнөөдрийг хүртэл хийж буй, цаашид хийхээр төлөвлөсөн зүйлс тань юуны төлөө вэ?

С.О. Хүнд хөг нэмэхийн тулд, хөгөөр дамжуулан хайр, итгэл найдвар, баяр баясал өгөхийн тулд юм. Хүмүүс хэрхэн хүлээж авахыг мэдэхгүй ч өөрийн үүргийг би ийн ухамсарладаг.

З.Э. Хүслийг тань бадраагаад байгаа хөдөлгөх хүч чухам юу юм бэ?

С.О. Хөгжим. Хөгжим надад хэтийдсэн гэмээр их юмсыг өгчээ. Одоо ч өгсөөр. Ирээдүйд бүр илүү ихээр өгнө. Яагаад 2-3 зуун жилийн өмнөх зохиолчдыг одоо ч сонссоор байгаа юм бэ? Яагаад тэдний хөгжмүүд хүмүүсийг уйлуулж, сэргээн босгож, тэтгэн дэмжсээр, бүр хар тамхи шиг донтуулсаар байгаа юм бэ?! Би амьдралынхаа философийг хөгжмөөр л дамжуулан олж авсан. Хүн баяр хөөрөө бусадтай хуваалцахгүй бол тэр нь жинхэнэ баяр хөөр байж чадахгүй. Бялхам баяр хөөр, хайр, сэтгэлийн дэм, хэмжээлшгүй хүчийг би хөгжмөөс л авч байна даа.

З.Э. Итали таныг юугаараа татдаг юм бэ?

С.О. Бараг бүх юмаараа. Итали сайхан орон. Европын бусад орноор явж, харьцуулж үзэхэд Итали яахын аргагүй юмыг энгийн байлгахгүйгээр, яаж гоо сайхан байлгах вэ, түүнийгээ хэрхэн илэрхийлэх вэ гэдэг газар. Энэ байдлаа хэдэн зуун жилээр хадгалсан улс. Зүгээр нэг аяганы хийц ч бай, өрөөний булан ч бай, хувцасны зангилаа ч бай, тэнд бүгд урлаг байдаг. Үзсэн, сонссон болгон маань урлаг байхаар тийм газар тэжээгдээд баймаар, сайхан зүйлсээс нь холдож чадамгүй санагддаг.

З.Э. Сонгодог хөгжмийн салбарт Монголд өрсөлдөөн бий юү?

С.О. Жижиг хэмжээнд бол байна аа.

З.Э. Манайд үнэндээ сонсогчид цөөн гэдгийг бид мэднэ. Ер нь сонгодог жанр Европт анх үүсэхдээ л цөөнхөд зориулагдсан байдаг…

С.О. Тийм шүү, нийтийн хөгжим бол биш. Харин Европт олон нийтэд хүргэх бодлого, үйл ажиллагааг Засгийн газраас нь явуулдаг учраас сонгодог хөгжим хүчирхэгжсээр ирсэн. Сонгодог хөгжим бол уушийн газар суугаад, эсвэл гэрээ цэвэрлэхдээ сонсдог хөгжмийн төрөл биш. Бусад жанртай харьцуулахад хамгийн аяараас (рianissimo) хамгийн чангад (fortissimo) хүрч, нотны хамгийн аргилаас хамгийн нарийн эгшгийг хамарч өргөн цар хүрээтэй дуугардаг учраас хүн зорьж ирээд, анхаарал тавин сонсож байж таашаал хүртдэг.

З.Э. Та өөрийгөө олсон уу?

С.О. Өөрийгөө олчихлоо гээд явж байтал ахиад л нэг эрэл хайгуул эхэлдэг. Тэгэхээр үе үеэрээ байдаг юм шиг. Ямар үед өөрийгөө яаж олох нь чухал гэмээр юм уу даа. Яг одоо бол би “Тийм ээ, өөрийгөө олчихсон” л гэж хэлнэ /инээв/. Өнгөний тал дээр ч бас үүнтэй төсөөтэй асуулт тулгардаг. Хүн надаас ямар өнгөнд дуртайг асуухад би бүх өнгөнд дуртай гэдэг. Би бүх өнгийг харах дуртай. Хамгийн гол нь, аль өнгө нь аль өнгөтэй сүлэлдэн хэрэглэгдэж буй зүй зохилдлогоонд л учир байна. Ямар нөхцөл байдалд яаж хэрэглэгдэж байна вэ, тэр донж нь л надад хамгийн гоё байдаг юм.

З.Э. Уран бүтээлч хүн өөрийгөө бусдад өгөөд л байдаг шиг санагддаг. Авахыг бас хүсдэг л байх даа?

С.О. Авах тохиолдол бий. Жинхэнэ үнэнч сонсогчдоос тийм зүйлийг мэдэрч болно. Гэхдээ тэр нь мэргэжлийн орчинд юм уу, элит хүрээлэлд байдаггүй. Тийм үнэнч сонсогчид эмнэлэгт байдаг юм билээ. Гэнэтийн осол аваараас болоод хэвтэрт орчихсон өвчтөнгүүд, амьдралын гүнд орж нухлагдсан хүмүүст очиж тоглоход тэд чин сэтгэлээсээ хөглөгдөж байгаа нь харцнаас нь мэдрэгдээд, түүнийг нь би минут, секунд тутамд гуурсаар сорж байгаа юм шиг хүлээж авдаг. Италид, осол аваараас болоод хэвтэрт орчихсон, эсвэл суумгай болчихсон өвчтөнгүүдийн эмнэлэгт би найз нарынхаа хамт сард нэг удаа очиж тоглолт хийдэг юм. Тэр үед авдаг мэдрэмж надад хамгийн том тэжээл өгдөг. Энд ирээд зөвхөн эмнэлэг гэлтгүй шорон, асрамжийн төвүүдэд тоглолт хийхийг хүсч байна. Сайн үйлсийн ийм аянг Монголд зарим хүмүүс шоу маягаар хийж байгаа нь анзаарагдсан.

З.Э. Та юунаас эмээдэг вэ?

С.О. Их олон юмнаас. Аливаад хэт туйлшраад, утга учраа алдахаас эмээнэ. Хийсэн жижигхэн зүйлдээ хэт хөөрч бардамнахаас эмээнэ. Байгалийн гамшиг болж Улаанбаатарт маань шинээр баригдаж буй сайхан хорооллуудыг нураачих вий гэхээс эмээнэ…

З.Э. Хайр гэж юу вэ?

С.О. Хайр бол эхлэл, бас төгсгөл. Хайр өөрөө бурхан. Бурхан бол хайр. Хайранд бүх юм бий. Сүүлийн үед хайрын үнэ цэнийг мэддэггүй, эсвэл хайрыг амсаагүй хүн олширсон юм шиг санагддаг. Бие биеэ дуудахдаа хүртэл хайраа гэх нь энэ үгний үнэ цэнийг үгүй болгоод байгаа ч юм шиг. Зугтаад гүйчихмээр муу муухай зүйл хэчнээн их байдаг ч хайр байгаа учраас л энэ дэлхий оршин тогтнодог гэж боддог. Хайр бол бүх зүйл. Хайр байгаагүй бол би өнөөдөр оршин тогтнохгүй, өдийг хүртэл амьдрахгүй л байсан.

 

Humanitarian Visualisation

Everything disappears-like the rain. Only the photo remains- like the earth.

Хамаг амьтан аз жаргалтай, амар амгалан болж зовлонгоос гэтлэх болтугай. СН.Гоенка

The Eternal Gypsy

I'm a gyspy, are you coming with me?

TSENDPUREV Tsegmid, Ph.D.

Artist & Researcher

LIVE FROM UB

A documentary film about rock and freedom in the new Mongolia

Kush Page

Өөрийгөө олсон "би"-н хэмжээ буюу хөгжмийн тухай бодролууд

%d bloggers like this: